Η θεραπεία ζεύγους (ή θεραπεία σχέσης) συνιστά μια μορφή ψυχοθεραπείας που εστιάζει στη βελτίωση της επικοινωνίας, της κατανόησης και της συναισθηματικής σύνδεσης ανάμεσα στους δύο συντρόφους. Συνήθως, εφαρμόζεται από ψυχοθεραπευτές με εκπαίδευση στη συστημική ή στη γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία, αλλά και με στοιχεία άλλων προσεγγίσεων (π.χ. EFT – Emotionally Focused Therapy).
Στόχοι Θεραπείας Ζεύγους
Αρχικός στόχος αποτελεί η βελτίωσης της επικοινωνίας με την αναγνώριση των μοτίβων της κακής επικοινωνίας (μομφές, αποφυγή, σιωπή).
Ακολουθεί η διαχείριση των συγκρούσεων, καθώς απαιτείται εντοπισμός των βασικών αιτίων, όπως για παράδειγμα διαφορές αξιών, προσδοκιών και ρόλων και ανάπτυξη τεχνικών επίλυσης των προβλημάτων.
Στη συνέχεια, θα αναδείξουμε την αξία της επανενίσχυσης του συναισθηματικού δεσμού, κάτι που θα επιτευχθεί με επανασύνδεση σε επίπεδο συναισθημάτων και τρυφερότητας, καθώς και με ανάδειξη των θετικών στοιχείων στη σχέση.
Κριτικής σημασίας λογίζεται η σεξουαλική ζωή και η οικειότητα, δηλαδή να διερευνηθούν τα εμπόδια στη σεξουαλική επαφή, ενώ παράλληλα να τελεστεί η επανεκπαίδευση για τη βελτίωση της σωματικής σύνδεσης.
Τέλος, να στοχευτεί η συνεργασία σε κρίσιμα θέματα, όπως είναι για παράδειγμα τα οικονομικά, η γονεϊκότητα καθώς και τα οικογενειακά ζητήματα. Επίσης, θα διερευνηθούν τα αίτια της κρίσης της εμπιστοσύνης, αν λόγου χάρη έχει τεθεί θέμα απιστίας.
Προβλήματα στη θεραπεία ζεύγους
Κατά τη διάρκεια της θεραπείας ζεύγους, μπορεί να προκύψουν ποικίλες δυσκολίες που δυσχεραίνουν την αποτελεσματική πορεία της διαδικασίας. Συχνά, οι σύντροφοι φέρουν παγιωμένες προσδοκίες ή άλυτα τραύματα από το παρελθόν, τα οποία ενισχύουν την άμυνα και την αντίσταση στις αλλαγές. Άλλοτε, στη δυσλειτουργία της διαδικασίας εμπλέκονται οι προειλημμένες αποφάσεις τουλάχιστον εκ του ενός μέλους του ζεύγους για την τελική λύση / έκβαση της σχέσης τους με τον σύντροφό τους, άλλοτε η έλλειψη κοινού χρόνου, όταν υπάρχουν και παιδιά στην οικογένεια, ή και ο διαφορετικός ρυθμός εξέλιξης του κάθε μέλους ξεχωριστά, ειδικά αν ένας από τους δύο έχει στο παρελθόν δουλέψει με τον εαυτό του σε έναν ειδικό ψυχικής υγείας. Η έλλειψη εμπιστοσύνης ή το αίσθημα ντροπής μπορεί να δυσκολέψει το άνοιγμα στη θεραπευτική σχέση, ενώ δεν είναι σπάνιο να παρατηρηθεί περιορισμένη διάθεση για ανάληψη ευθύνης ή παραδοχή λαθών εκ μέρους ενός ή και των δύο. Επιπλέον, οι διαφορές στην κινητοποίηση, δηλαδή το ένα μέλος να επιθυμεί περισσότερο τη θεραπεία από το άλλο ή και καθόλου, συχνά δυσχεραίνουν την πρόοδο. Ορισμένες φορές, έντονα συναισθήματα, όπως θυμός, πίκρα ή απογοήτευση, εμφανίζονται και διακόπτουν την επικοινωνία κατά τη συνεδρία. Τέλος, απαιτείται χρόνος και υπομονή, για να μεταφερθούν οι αλλαγές από το θεραπευτικό πλαίσιο στην καθημερινότητα του ζεύγους, κάτι που μπορεί να δημιουργήσει απογοήτευση ή αποθάρρυνση, αν τα αποτελέσματα δεν είναι άμεσα εμφανή.
Τεχνικές και Προσεγγίσεις
Οι πιο συνήθεις, βοηθητικές και αποτελεσματικές τεχνικές και προσεγγίσεις στη θεραπεία του ζεύγους παρατίθενται ως εξής:
Γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία ζεύγους (CBT-C): εστιάζει σε σκέψεις, συναισθήματα και συμπεριφορές.
- Συστημική θεραπεία: βλέπει το ζευγάρι ως σύστημα, εξετάζει τον κύκλο αλληλεπιδράσεων.
- Emotionally Focused Therapy (EFT): δουλεύει με τα συναισθηματικά μοτίβα και την ασφαλή σύνδεση.
- Gottman Method: στηρίζεται σε έρευνες για τη σταθερότητα των σχέσεων και δίνει συγκεκριμένα εργαλεία.
Συνηθισμένες Ασκήσεις
Συνήθεις ασκήσεις που προτείνονται στο πλαίσιο της θεραπείας ζεύγους είναι το ημερολόγιο επικοινωνίας, δηλαδή η καταγραφή στιγμών επιτυχούς και αποτυχημένης επικοινωνίας, ο χρόνος του ζευγαριού, δηλαδή η αναγνώριση και η αύξηση του ποσοτικού και ποιοτικού καθιερωμένου εβδομαδιαίου χρόνου μόνο για τους δύο, η τεχνική «Time-out», δηλαδή η παύση σε έντονες συγκρούσεις και επαναφορά με ηρεμία, και τέλος η ανταλλαγή θετικών μηνυμάτων, δηλαδή με καθημερινά λόγια αναγνώρισης / εκτίμησης από τα μέλη του ζεύγους, ώστε να συμπορεύονται και να συνεργάζονται.
Πότε είναι χρήσιμη
Σε κάθε περίπτωση θα λέγαμε ότι η θεραπεία του ζεύγους καθίσταται χρήσιμη, αφού στη σημερινή εποχή διακρίνονται συχνά συνεχείς καβγάδες ή και απόσταση στη σχέση και έλλειψη επικοινωνίας, τρυφερότητας ή σεξουαλικής ζωής. Αναπόφευκτη κρίνεται σε περιπτώσεις διαχείρισης κρίσεων λόγω απιστίας, πένθους, οικονομικών δυσκολιών και προβλημάτων με τα παιδιά. Τέλος, αξιοποιείται όλο και περισσότερο προληπτικά για ζευγάρια που θέλουν να ενισχύσουν τη σχέση τους και να προετοιμαστούν καλύτερα για το μέλλον.