Εκφοβισμός κατά την παιδική / εφηβική ηλικία και σύνδεση με την αποφευκτική διαταραχή προσωπικότητας

Σύντομη εννοιολογική προσέγγιση του εκφοβισμού.

 Ο εκφοβισμός νοείται ως ένας συγκεκριμένος τύπος επιθετικότητας, στον οποίο η συμπεριφορά προορίζεται να βλάψει ή να διαταράξει το θύμα. Η συμπεριφορά εμφανίζεται επανειλημμένα, ενώ διαπιστώνεται ότι υπάρχει ανισορροπία δύναμης. Το πιο ισχυρό σωματικά ή κοινωνικά άτομο επιτίθεται προς το λιγότερο ισχυρό.

Αναγνωρίζεται επίσης στον εκφοβισμό η σκόπιμη, επαναλαμβανόμενη φύση και η ανισορροπία της δύναμης, ως τρία βασικά χαρακτηριστικά που διαφοροποιούν τον εκφοβισμό από άλλες μορφές επιθετικότητας. Αυτά τα καθοριστικά χαρακτηριστικά του εκφοβισμού είναι επίσης εμφανή στους ορισμούς του εκφοβισμού που διατυπώνονται από την Αμερικανική Ψυχολογική Ένωση και την Εθνική Ένωση Σχολικών Ψυχολόγων.

Η ανάπτυξη ενός ενιαίου ορισμού θεωρήθηκε επίσης κρίσιμη για την καθοδήγηση των προσπαθειών πρόληψης και επέμβασης. Ο ομοιόμορφος ορισμός περιέγραψε τον εκφοβισμό ως οποιαδήποτε ανεπιθύμητη επιθετική συμπεριφορά που περιλαμβάνει μια παρατηρούμενη ή αντιληπτή ανισορροπία ισχύος και επαναλαμβάνεται πολλές φορές ή είναι εξαιρετικά πιθανό να επαναληφθεί.

Ο εκφοβισμός μπορεί να προκαλέσει βλάβη ή αγωνία στον θύτη, συμπεριλαμβανομένων σωματικών, ψυχολογικών, κοινωνικών ή εκπαιδευτικών βλαβών. Αυτός ο ορισμός βασίστηκε στα τρία βασικά χαρακτηριστικά του εκφοβισμού, αλλά έκανε σημαντικές διακρίσεις μεταξύ του εκφοβισμού και άλλων μορφών βίας.

Πρώτον, ο ορισμός αυτός διακρίνει τον εκφοβισμό από την κακομεταχείριση παιδιών, σημειώνοντας ότι η συμπεριφορά πρέπει να συμβαίνει μεταξύ των συνομηλίκων και δεν περιλαμβάνει επιθετικότητα ενηλίκων που απευθύνεται σε παιδιά. Περαιτέρω, διαφοροποιεί τον εκφοβισμό από τη βία των αδελφών, σημειώνοντας ότι ο όρος εκφοβισμός δεν είναι κατάλληλος, για να περιγράψει τη σύγκρουση μεταξύ των αδελφών.

Υπάρχουν τέλος πολλές διαφορετικές μορφές εκφοβισμού. Οι πιο συχνά αναγνωρισμένες μορφές εκφοβισμού είναι ο φυσικός εκφοβισμός, ο λεκτικός εκφοβισμός, η βλάβη σε περιουσία, ο κοινωνικός εκφοβισμός και ο εκφοβισμός στο ίντερνετ.

Δράσεις του εκπαιδευτικού, αν αντιληφθεί εκφοβισμό στην τάξη του.

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού οφείλει να είναι και διαμορφωτικός και συνεπώς, να λαμβάνει σοβαρά υπόψη περιστατικά τα οποία διαταράσσουν την εύρυθμη λειτουργία του σχολείου και μπορεί να αφήσουν σοβαρά ψυχολογικά «αποτυπώματα» στη διαμόρφωση της προσωπικότητας ενός παιδιού ή εφήβου.

Ο εκπαιδευτικός οφείλει επίσης να θέσει σαφείς και αυστηρούς κανόνες στην τάξη του. Όποιο παιδί τούς παραβιάζει θα πρέπει να τιμωρείται. Όποιο παιδί συμμορφώνεται θα πρέπει να επιβραβεύεται. Κατ’ αυτόν τον τρόπο, τα παιδιά μέσω της επιβράβευσης – τιμωρίας μαθαίνουν το σωστό και το λάθος και προσαρμόζουν τη συμπεριφορά τους ανάλογα.

Τα παιδιά-θύτες προέρχονται, συνήθως, από προβληματικές οικογένειες, οπότε οι εκπαιδευτικοί θα πρέπει να είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν, ίσως, υπερβολικές ή μη συνηθισμένες συμπεριφορές ακόμα κι απ’ τους γονείς. Πιθανώς, οι γονείς να είναι βίαιοι σπίτι τους, είτε λεκτικά είτε σωματικά, και αν αντιληφθούν οι εκπαιδευτικοί κάτι τέτοιο, κατά τη συνάντησή τους μαζί τους, θα πρέπει να το συζητήσουν με τον διευθυντή και τους υπόλοιπους δασκάλους και καθηγητές, ώστε να λάβουν δράση ως οργανωμένο σχολείο.

Από την άλλη, τα παιδιά – θύματα προέρχονται από οικογενειακά περιβάλλοντα που ίσως να είναι αδιάφορα ως προς το παιδί ή από γονείς που είναι άβουλοι να αντιμετωπίσουν μια κατάσταση. Μαθαίνουν στο παιδί τους μια παθητική στάση ή ακόμα χειρότερα, μαθαίνουν στο παιδί τους ότι η κακή συμπεριφορά των άλλων πάνω τους τους «αξίζει», γιατί δεν είναι καλά παιδιά κ.λπ.

Αν το σχολείο διαθέτει σχολικό ψυχολόγο, ο εκπαιδευτικός οφείλει να είναι σε άμεση συνεργασία μαζί του. Αν όχι, τότε ο εκπαιδευτικός θα πρέπει με τη βοήθεια του σχολείου να συμβουλευτεί έναν σχολικό ψυχολόγο, ώστε να μάθει τεχνικές να αντιμετωπίζει σωστά μια τέτοια κατάσταση.

Σε κάθε περίπτωση ο εκπαιδευτικός υποχρεούται να καταγγείλει το γεγονός  στον διευθυντή και στους γονείς των εμπλεκόμενων παιδιών. Ο ρόλος του είναι  να πάρει θέση, να προστατεύσει και το παιδί θύμα και το παιδί θύτη από περαιτέρω δυσπροσαρμοστικότητα και να συντελέσει ενεργά στη διαμόρφωση ενός περιβάλλοντος θετικού, χαρούμενου αλλά και υποστηρικτικού για όλα τα παιδιά και την ομαλή ανάπτυξή τους.